ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 40% ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਦਾ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੱਧਰ: ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਲੀਡ (Lead) ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮੰਨੀ ਗਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਉੱਚ-ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਗਭਗ 39 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬੱਚੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ ਐਲੀਮੀਨੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ (LEEP) ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਯੂਨੀਸੇਫ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਾਮਜ਼ਮੀਨ ਕੰਸਲਟੈਂਟਸ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਯੂਨੀਸੇਫ ਦੀ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਹੁਮੈਰਾ ਇਰਸ਼ਾਦ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਾਈਲਡਹੁੱਡ ਲੀਡ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੱਤ ਉੱਚ-ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 12 ਤੋਂ 36 ਮਹੀਨੇ ਉਮਰ ਦੇ 2,175 ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਲਗਭਗ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਡਾ. ਇਰਸ਼ਾਦ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਉੱਚ-ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਲਗਭਗ 39 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਵੇਖਣ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਸੀਮਤ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਅਸਲ ਹੱਦ ਜਾਣਨ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੀਡ ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਦੂਸ਼ਿਤ ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਧੂੜ, ਸੁਰਮਾ ਵਰਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਮਿਲਾਵਟੀ ਮਸਾਲਿਆਂ, ਲੀਡ-ਅਧਾਰਿਤ ਪੇਂਟ ਅਤੇ ਲੀਡ-ਐਸਿਡ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਇਕੱਠੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਲੀਡ ਜ਼ਹਿਰ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਗਾ ਖਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜ਼ਫਰ ਫਾਤਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੀਡ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਕਾਸ, ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ, ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ‘ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਯੂਨੀਸੇਫ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੱਤ ਉੱਚ-ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 12 ਤੋਂ 36 ਮਹੀਨੇ ਉਮਰ ਦੇ ਹਰ 10 ਵਿੱਚੋਂ 4 ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਪਾਈ ਗਈ। ਯੂਨੀਸੇਫ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਲੀਡ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ‘ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਨੀਮੀਆ, ਰੋਗ-ਰੋਕੂ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ, ਆਈਕਿਊ ਘਟਣਾ, ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ, ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨਿਕਾਸ, ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਬੈਟਰੀ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ, ਲੀਡ-ਅਧਾਰਿਤ ਪੇਂਟ, ਦੂਸ਼ਿਤ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਲੀਡ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੂਨੀਸੇਫ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰੀਪੁਰ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਕਰਾਚੀ, ਲਾਹੌਰ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਕਵੇਟਾ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਰਗੇ ਉੱਚ-ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 2,100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਟਰ ਅਤੇ ਹਰੀਪੁਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੇ ਗਏ 88 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਇੱਕ ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਿਹਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰ 10 ਵਿੱਚੋਂ 8 ਬੱਚੇ ਲੀਡ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੀਡ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (GDP) ਦੇ 6 ਤੋਂ 8 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਯਾਨੀ 25 ਤੋਂ 35 ਅਰਬ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ, ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।