ਹੋਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ’ਤੇ ਕਿਸ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ? ਈਰਾਨ ਜਾਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਦੋਵੇਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਅਵੇ

ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜਾਰੀ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਜਲਡਮਰੂ ’ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਉਸ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਹੋਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ’ਤੇ ਪੂਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕੀ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਰਣਨੀਤਕ ਘੇਰਾ ਹੋਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਈਰਾਨ ਨੇ ਕਈ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਪਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਈਰਾਨੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਵੱਲੋਂ ਸਪੀਡਬੋਟਾਂ, ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ, ਕਰੂਜ਼ ਅਤੇ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਰੋਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਮਰੱਥਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਈਰਾਨ ਨੇ ਓਮਾਨੀ ਰੂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ 54 ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਤਿੰਨ ਜਹਾਜ਼ ਤਬਾਹ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 17 ਜੂਨ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਸਨ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 15 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਈਰਾਨੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਕੀਰ ਗਾਲਿਬਾਫ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੋਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਨਕਸ਼ਾ ਪੋਸਟ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਦਾਅਵਾ 18 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ Truth Social ’ਤੇ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ “New U.S. Territory”, ਭਾਵ “ਨਵਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਖੇਤਰ”, ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ ਹੋਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਅਮਰੀਕੀ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ’ਤੇ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੌਸੈਨਿਕ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਹੋਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੌਸੈਨਿਕ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਸਟ੍ਰੇਟ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਆਵਾਜਾਈ ’ਤੇ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਈਰਾਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉੱਥੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦਾ ਕੁਝ ਕੰਟਰੋਲ ਘਟਿਆ, ਪਰ ਖ਼ਤਰਾ ਬਰਕਰਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਨੇ ਕੁਝ ਕੰਟਰੋਲ ਗੁਆਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਜਹਾਜ਼ ਓਮਾਨੀ ਰੂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟੋਲ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਈਰਾਨ ਕੋਲ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨੌਸੈਨਿਕ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੋਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਜੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੇਠਾਂ ਹੈ।