ਡਿਜੀਟਲ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਵੱਡਾ ਕਦਮ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਨਲਾਈਨ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ

ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਗਣਨਾ 2027 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ Droupadi Murmu ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ Narendra Modi ਵੱਲੋਂ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਵੈ-ਗਣਨਾ ਪੋਰਟਲ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣਾ ਡਾਟਾ ਖੁਦ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼-ਰਹਿਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਸਹੀਪਣ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਵੱਲੋਂ ਖੁਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ‘ਘਰ ਸੂਚੀਕਰਨ’ ਅਰਥਾਤ ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ‘ਜਨਸੰਖਿਆ ਜਨਗਣਨਾ’ ਫਰਵਰੀ 2027 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਜਾਤੀ ਆਧਾਰਿਤ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 1931 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਪੂਰੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਡਿਜੀਟਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਰਮਚਾਰੀ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡਾਟਾ ਕਾਗਜ਼ ‘ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।