ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ: ਸਫ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਤਰ

ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨ ਜਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕਮੀ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਭੱਜਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਕਮੀ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਹਾਲਾਤ, ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਸਿਰ ਭੰਨਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੌਖਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਝੂਠੀ ਤਸੱਲੀ ਤਾਂ ਦੇ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਅਸਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਪਾਉਂਦੇ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਨਾਕਾਮੀਆਂ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਰਹਾਂਗੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਵਿਵਹਾਰ, ਸਾਡੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਹੀ ਸਾਡੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਤਮ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹੌਸਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਔਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਰ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁੱਸਾ, ਹੰਕਾਰ, ਆਲਸ, ਕਾਹਲ ਅਤੇ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਸੋਚ। ਗੁੱਸਾ ਸਾਡੀ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੰਕਾਰ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਆਲਸ ਸਾਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ; ਕਾਹਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਅਕਸਰ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਬੇਹੱਦ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਜਾਈਏ ਜਾਂ ਕੋਈ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਫ਼ੀਸਦੀ (1%) ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਪੈਣ 'ਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਬਰ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਮਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਨਿਮਰਤਾ ਹੀ ਉਹ ਅਨਮੋਲ ਗੁਣ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਨਿਮਰ ਬਣਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹਰ ਔਕੜ ਇੱਕ ਸਬਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਨਾਕਾਮੀ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਬਕ ਸਿੱਖੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰੋਏ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਕਮੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਕਮੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਦਿੱਤਾ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਫ਼ਲ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ 'ਕੱਲ੍ਹ' ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਜਾਂ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋ ਜਿੰਨੇ ਕੱਲ੍ਹ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਇੱਕੋ ਜਗ੍ਹਾ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਭਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਕੀ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਗਲਤੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਸ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੁਕਸ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਐਬ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਵਿਕਾਸ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਲੱਭਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਊਰਜਾ ਸਹੀ ਪਾਸੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਰਚਨਾਤਮਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੀ ਬਹਿਸ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ 'ਮਾਫ਼ੀ' ਮੰਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਮਾਣ-ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਝਗੜੇ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਧਿਰ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਮੀ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈਏ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਨ-ਮੁਟਾਵ ਵੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਧਾਰ, ਨਿੱਜੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅਸੀਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਹਰ ਪੌੜੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸੰਵਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
 

(ਡਾ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਾਲ)