ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਵਰਤਨ ਰੱਖਿਆ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਦਾਰੇ ਗਾਰਡਨ ਰੀਚ ਸ਼ਿਪਬਿਲਡਰਸ ਐਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ (GRSE) ਲਿਮਟਿਡ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੋਲਰ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ (NCPOR) ਲਈ 'ਸਾਗਰ ਮੰਥਨ' ਨਾਮਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੋਜ ਜਹਾਜ਼ (ORV) ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੋਜ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਲਾਂਚ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਕੀਲ ਲੇਇੰਗ (Keel Laying) ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਦੀ ਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਡਾ. ਜਿਤੇਂਦਰ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਚੁਅਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨੀ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜ ਕੇ GRSE ਅਤੇ NCPOR ਨੂੰ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹੇ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ 2028 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗਾ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਖੇ GRSE ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬੰਕਿਮ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਕੁਮਾਰ ਤੁਮਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ GRSE ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਕਮਾਂਡਰ ਪੀ.ਆਰ. ਹਰੀ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮਰੀਨ ਐਕੋਸਟਿਕ ਰਿਸਰਚ ਵੈਸਲ (ARV) ਅਤੇ ਦੋ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੋਜ ਵੈਸਲ (CRV) ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ GRSE ਨੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ GRSE ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੋਜ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰਨ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ 89.50 ਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 18.80 ਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਇਹ ਖੋਜ ਜਹਾਜ਼ 5,900 ਟਨ ਦੇ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰੰਤਰ ਰੇਟਿੰਗ (MCR) 'ਤੇ 14 ਨਾਟ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇਗਾ। ਡਿਲੀਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾਈ 'ਚ ਅੰਡਰਵੇ ਸਵਾਥ ਮਲਟੀਬੀਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭੂ-ਭੌਤਿਕ ਭੂਚਾਲ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ, ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ (CTD) ਪ੍ਰੋਫਾਈਲਿੰਗ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਨਮੂਨੇ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਜਹਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਲੈਣ, ਚੇਨ ਬੈਗ ਡਰੇਜ ਨਾਲ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀ ਡਰੇਡਿੰਗ ਕਰਨ, ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨਿਰੀਖਣ, ਸਤਹ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉੱਪਰੀ ਹਵਾ ਦਾ ਡੇਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਜਟਿਲ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਕੰਮ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਕਰ ਸਕਣਗੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ। GRSE ਕੋਲ ਸਰਵੇਖਣ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ INS ਸਾਗਰਧਵਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ NPOL ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2025 ਵਿੱਚ GRSE ਵਿਖੇ ਹੀ ਨਵਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, NPOL ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ARV 'ਸਾਗਰ ਸਪੰਦਨ' ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।